मराठी चित्रपट व OTT : OTT च्या पडद्यावर मराठी मन, मराठी कला, मराठी अभिमान! 

OTT म्हणजे काय?

OTT म्हणजे ‘Over-The-Top’ — इंटरनेटद्वारे थेट प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचणारी डिजिटल स्ट्रीमिंग सेवा. Netflix, Amazon Prime Video, ZEE5, Disney+ Hotstar, SonyLIV, MX Player यांसारख्या प्लॅटफॉर्मवर कोणत्याही वेळी, कुठूनही चित्रपट व वेब सिरीज पाहता येतात. पारंपरिक चित्रपटगृहाच्या मर्यादा ओलांडून OTT ने मनोरंजनाचे जग पूर्णपणे बदलून टाकले आहे.

२०२० च्या कोविड-१९ लॉकडाऊनने OTT च्या वाढीला प्रचंड गती दिली. त्याच काळात मराठी चित्रपट आणि वेब कंटेंटचीही झेप वाढली.

-मल्टीमीडिया इन मराठी

मराठी चित्रपटाला OTT ची गरज का भासली?

पूर्वी मराठी चित्रपट केवळ महाराष्ट्रातील मोजक्या चित्रपटगृहांपुरता मर्यादित होता. प्रेक्षक वर्ग सीमित, कमाई कमी आणि निर्मात्यांना गुंतवणूक परत मिळण्याची अनिश्चितता होती. OTT ने हे चित्र पूर्णपणे बदलले.

मुख्य कारणे :

• चित्रपटगृहे महाराष्ट्राबाहेर उपलब्ध नसणे
• मराठी डायस्पोराला (परदेशातील मराठी लोकांना) कंटेंट मिळणे कठीण असणे
• लहान बजेटचे चित्रपट मोठ्या थिएटर वितरण खर्चात तोट्यात जाणे
• नवीन दिग्दर्शक व कलाकारांना संधी मिळणे कठीण असणे
• ग्रामीण व निमशहरी प्रेक्षकांपर्यंत चित्रपट न पोहोचणे

OTT वर मराठी कंटेंटचा विस्तार

२०१८ नंतर OTT प्लॅटफॉर्मवर मराठी कंटेंटने वेगाने स्थान मिळवले. ZEE5 ने मराठी कंटेंटसाठी स्वतंत्र विभाग तयार केला. Amazon Prime, Netflix आणि Hotstar यांनीही मराठी चित्रपट व वेब सिरीज त्यांच्या लायब्ररीत जोडल्या.

OTT प्लॅटफॉर्म	मराठी कंटेंट	प्रमुख कंटेंट	उपलब्धता
Netflix	उपलब्ध	सैराट, मराठी डब	जागतिक
Amazon Prime	उपलब्ध	कार्टी, चित्रपट	जागतिक
Disney+ Hotstar	उपलब्ध	फँड्री, चित्रपट	भारत+
ZEE5	विस्तृत	ZEE5 ऑरिजिनल	भारत + जग
SonyLIV	उपलब्ध	मराठी चित्रपट	भारत
MX Player	उपलब्ध	मराठी वेब सिरीज	मोफत

OTT वरील गाजलेले मराठी चित्रपट व वेब सिरीज

गाजलेले चित्रपट:

• ‘सैराट’ — Netflix वर करोडो व्ह्यूज, जागतिक प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचला
• ‘फँड्री’ — आंतरराष्ट्रीय प्रेक्षकांनी OTT द्वारे पाहिला
• ‘कासव’ — राष्ट्रीय पुरस्कारविजेता; OTT वर व्यापक उपलब्धता
• ‘आनंदी-गोपाळ’ — मराठी महिला डॉक्टरची प्रेरणादायी कथा; OTT हिट
• ‘मुळशी पॅटर्न’ — शेतकरी समस्यांवर भाष्य; OTT वर गाजला
• ‘वास्तव: द रियालिटी’ — OTT रिलीजनंतर प्रचंड लोकप्रियता

गाजलेल्या वेब सिरीज:

• ‘आभाळ माया’ — ZEE5 वरील लोकप्रिय मराठी सिरीज
• ‘राजकारण’ — राजकीय थ्रिलर; मराठी OTT मध्ये नवी शैली
• ‘पिंजरा’ — गुन्हेगारी कथा; मराठी वेब सिरीजला नवा आयाम
• ‘माहेरघर’ — कौटुंबिक नाट्य; मराठी प्रेक्षकांची पसंती

OTT मुळे मराठी चित्रपटाला झालेले फायदे

अ) जागतिक प्रेक्षक वर्ग

महाराष्ट्रातील प्रेक्षकांपलीकडे जाऊन अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, युके, खाडी देश येथील मराठी डायस्पोराला आता मराठी कंटेंट सहज मिळतो. ‘सैराट’ सारखा चित्रपट परदेशातही मोठ्या प्रमाणात पाहिला गेला.

ब) आर्थिक सुरक्षितता

OTT प्लॅटफॉर्म चित्रपट विकत घेण्यासाठी निर्मात्यांना थेट रक्कम देतात. त्यामुळे लहान बजेटचे चित्रपटही आर्थिकदृष्ट्या यशस्वी होऊ शकतात. थिएटर रिलीजवरील अवलंबित्व कमी झाले आहे.

क) नवीन प्रतिभांना संधी

OTT प्लॅटफॉर्मने नवीन दिग्दर्शक, लेखक, अभिनेते यांना मोठी संधी दिली आहे. वेब सिरीजच्या माध्यमातून लांब कथा सांगणे शक्य झाले आहे. प्रयोगशील विषय हाताळणाऱ्या निर्मात्यांना अनुकूल वातावरण मिळाले आहे.

ड) भाषेचा विस्तार

OTT प्लॅटफॉर्मवर सबटायटल्स आणि डबिंगच्या सुविधेमुळे मराठी चित्रपट अमराठी प्रेक्षकांपर्यंतही पोहोचतो. ‘फँड्री’, ‘सैराट’ यांसारख्या चित्रपटांना परदेशातही प्रशंसा मिळाली.

 
‘सैराट’ (२०१६) ने OTT वर रिलीज झाल्यावर जागतिक स्तरावर पोहोचला आणि त्याचा हिंदी रिमेक ‘धडक’ झाला — हे मराठी चित्रपटाच्या OTT प्रभावाचे सर्वोत्तम उदाहरण!

Multimedia in Marathi

आव्हाने आणि मर्यादा

OTT मुळे संधी वाढल्या असल्या तरी काही आव्हानेही आहेत. मराठी कंटेंटला योग्य प्रचार आणि ब्राउझिंग प्राधान्य मिळत नसल्याची तक्रार निर्माते करतात.

• OTT अल्गोरिदम हिंदी/इंग्रजी कंटेंटला प्राधान्य देतो — मराठी कंटेंट शोधणे कठीण होते
• मोठ्या OTT प्लॅटफॉर्मकडून मिळणारी रक्कम अपेक्षेपेक्षा कमी असते
• दर्जेदार मराठी OTT ऑरिजिनल कंटेंटची कमतरता
• ग्रामीण महाराष्ट्रात इंटरनेट सुविधांची मर्यादा
• मराठी कंटेंट निर्मितीसाठी मोठ्या गुंतवणुकीचा अभाव

ZEE5 — मराठीचे OTT घर

ZEE5 हे मराठी कंटेंटसाठी सर्वात मोठे डिजिटल व्यासपीठ बनले आहे. ZEE5 ने मराठी कंटेंटसाठी स्वतंत्र श्रेणी तयार केली असून अनेक मराठी वेब सिरीज आणि चित्रपट येथे एक्सक्लुसिव्हली उपलब्ध आहेत.

ZEE5 ने मराठी ऑरिजिनल सिरीजमध्ये कोट्यवधी रुपये गुंतवले आहेत
— हे मराठी डिजिटल कंटेंटच्या वाढत्या मागणीचे संकेत आहेत.

Multimedia in marathi

मराठी OTT ऑरिजिनल कंटेंटची संधी

OTT वर गाजू शकणारे संभाव्य विषय:

• छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या जीवनावर भव्य वेब सिरीज
• महाराष्ट्रातील शेतकरी संकटावर वास्तवदर्शी कथा
• मराठी साहित्यावर आधारित (पु.ल. देशपांडे, व्यंकटेश माडगूळकर)
• पुण्या-मुंबईतील शहरी तरुणाईची कथा
• ऐतिहासिक मराठा साम्राज्याचे नाट्य
• क्राइम थ्रिलर — मुंबई अंडरवर्ल्डच्या मराठी अंगाने

परदेशातील मराठी प्रेक्षक — एक मोठी बाजारपेठ

जगभरात सुमारे ३ कोटींहून अधिक मराठी भाषक आहेत. अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया, कॅनडा, युके, खाडी देश येथे लाखो मराठी कुटुंबे राहतात. हा परदेशस्थ मराठी प्रेक्षकवर्ग OTT साठी मोठी बाजारपेठ आहे.

परदेशातील मराठी प्रेक्षक चांगल्या दर्जाच्या मराठी कंटेंटसाठी OTT सदस्यत्व घेण्यास तयार असतात.
ZEE5 चे ग्लोबल सबस्क्रिप्शन याचा पुरावा आहे.

Multimedia in marathi

भविष्यातील दिशा

AI आणि तंत्रज्ञान

AI च्या मदतीने मराठी चित्रपट इतर भाषांत डब करणे सहज शक्य होणार आहे. त्यामुळे मराठी कंटेंट आणखी मोठ्या प्रेक्षकवर्गापर्यंत पोहोचेल.

स्वतंत्र मराठी OTT प्लॅटफॉर्म

मराठी भाषेसाठी स्वतंत्र OTT प्लॅटफॉर्म निर्माण होण्याची शक्यता आहे. मराठी कंटेंटसाठी विशेष पोर्टल्स तयार होत आहेत.

सरकारी पाठिंबा

महाराष्ट्र सरकारने मराठी चित्रपट निर्मितीसाठी अनुदान योजना जाहीर केली आहे. OTT कंटेंट निर्मितीसाठीही विशेष सहाय्य मिळण्याची अपेक्षा आहे.

को-प्रोडक्शनची संधी

मराठी निर्माते आता हिंदी, तमिळ, तेलुगू निर्मात्यांसोबत को-प्रोडक्शन करत आहेत. यामुळे बजेट वाढते आणि अनेक भाषिक प्रेक्षक एकत्र मिळतात.

OTT हे मराठी चित्रपट सृष्टीसाठी केवळ एक माध्यम नाही — ते एक क्रांती आहे. ज्या मराठी चित्रपटाला कधी महाराष्ट्राबाहेर जाण्याची संधी नव्हती, तो आता जगभरातील मराठी मनांपर्यंत पोहोचतो. बजेटची मर्यादा, चित्रपटगृहाची उपलब्धता, भौगोलिक अडथळे — हे सारे OTT ने दूर केले आहेत.

मराठी चित्रपट सृष्टीने या डिजिटल लाटेवर स्वार होणे आवश्यक आहे. दर्जेदार कंटेंट, नवीन विषय आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या जोडीने मराठी OTT कंटेंट जागतिक स्तरावर आपले स्थान निर्माण करेल — हे निश्चित आहे.

OTT च्या पडद्यावर मराठी मन, मराठी कला, मराठी अभिमान!