मराठी चित्रपटसृष्टीचा इतिहास

मराठी चित्रपटसृष्टीचा इतिहास

मराठी चित्रपटसृष्टी ही भारतीय सिनेमाची पायाभूत आणि अत्यंत समृद्ध परंपरा आहे. भारतीय चित्रपटांचा जन्मच महाराष्ट्रात झाला, त्यामुळे मराठी सिनेमा हा भारतीय सिनेमाचा पाया मानला जातो.

 प्रारंभिक काळ (१ ९ १ ० –१ ९ ३ ० )
भारतीय चित्रपटसृष्टीची सुरुवात दादासाहेब फाळके यांनी केली.
१ ९ १ ३ साली त्यांनी राजा हरिश्चंद्र हा भारतातील पहिला पूर्ण लांबीचा मूकपट तयार केला.

हा चित्रपट जरी मूकपट असला तरी त्याने भारतीय चित्रपटसृष्टीची पायाभरणी केली. त्या काळात पौराणिक आणि धार्मिक कथांवर आधारित चित्रपट जास्त प्रमाणात बनवले जात होते.

बोलपट युग (१ ९ ३ ० –१ ९ ५ ० )
१ ९ ३ २ साली अयोध्येचा राजा हा पहिला मराठी बोलपट प्रदर्शित झाला.

या काळात प्रभात फिल्म कंपनी (पुणे) यांनी सामाजिक आणि ऐतिहासिक विषयांवर दर्जेदार चित्रपट निर्माण केले.

व्ही. शांताराम हे या काळातील प्रमुख दिग्दर्शक होते.

 सुवर्णकाळ (१ ९ ५ ० –१ ९ ७ ० )
या काळात मराठी चित्रपटांना राष्ट्रीय स्तरावर मोठी ओळख मिळाली.

श्यामची आई – राष्ट्रीय पुरस्कार विजेता चित्रपट.
पिंजरा – सामाजिक आशय आणि संगीतामुळे प्रसिद्ध.
या काळात ग्रामीण जीवन, सामाजिक प्रश्न आणि कौटुंबिक कथा यांवर आधारित चित्रपट प्रेक्षकांच्या मनात घर करून गेले.

१ ९ ८ ० -२ ० ० ० : संघर्षाचा काळ
या काळात हिंदी चित्रपटांच्या वाढत्या प्रभावामुळे मराठी चित्रपटसृष्टीला आर्थिक आणि व्यावसायिक अडचणींना सामोरे जावे लागले.

तरीही काही दिग्दर्शकांनी दर्जेदार चित्रपट निर्माण करून परंपरा जपली.

नवा मराठी सिनेमा (२ ० ० ० नंतर)
२ ० ० ४ साली श्वास या चित्रपटाने राष्ट्रीय पुरस्कार जिंकून मराठी चित्रपटसृष्टीला नवसंजीवनी दिली.

यानंतर:

नटरंग
सैराट
कोर्ट
या चित्रपटांनी राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रशंसा मिळवली. विशेषतः सैराट हा चित्रपट व्यावसायिकदृष्ट्या प्रचंड यशस्वी ठरला.

 मराठी चित्रपटसृष्टीची वैशिष्ट्ये
सामाजिक वास्तववाद
ग्रामीण आणि शहरी जीवनाचे प्रभावी चित्रण
सशक्त कथा आणि अभिनय
साहित्याशी घट्ट नाते