What is Cinematographer ? Cinematographer Vs DOP

Cinematographer म्हणजे काय?
Cinematographer हा एक व्यापक शब्द आहे.ज्या व्यक्तीला चित्रपटाचे दृश्य रूप (visual look) तयार करण्याचे काम असते, त्याला Cinematographer म्हणतात.

म्हणजेच —

• कॅमेरा कसा वापरायचा ?
• प्रकाश (lighting) कसा द्यायचा ?
• रंगसंगती (color tone) कशी असावी ?

हे सगळं ठरवणारा माणूस म्हणजे Cinematographer.

DOP म्हणजे काय आणि DOP असणारा नेमका माणूस काय काम करतो?

DOP म्हणजे काय ?
Director of Photography

DOP हे cinematographer चेच अधिकृत पद (official title) आहे. फरक फक्त नावात आहे, काम एकच असते.
थोडक्यात सांगायचं तर — प्रत्येक DOP हा Cinematographer असतो, आणि प्रत्येक Cinematographer हा DOP असतो.

DOP आणि Cinematographer दोघांचे काम काय असते ?

• Camera angles ठरवणे.
• Lighting setup करणे.
• Director सोबत visual story सांगणे.
• Camera crew manage करणे.
• Color grading साठी input देणे.

काही वेळा छोट्या productions मध्ये थोडा फरक दिसतो . Cinematographer स्वतः कॅमेरा हातात घेऊन शूट करतो,
DOP मोठ्या productions मध्ये तो फक्त supervise करतो, प्रत्यक्ष कॅमेरा Camera Operator चालवतो
पण Bollywood आणि Hollywood मध्ये हे दोन्ही शब्द एकाच व्यक्तीसाठी वापरले जातात.

सोप्या भाषेत, समजा एक चित्रपट म्हणजे एक घर बांधणे आहे —
Director = आर्किटेक्ट (घर कसं असावं हे ठरवतो)
DOP / Cinematographer = इंजिनीअर (ते सुंदर आणि मजबूत कसं दिसेल हे बघतो)

DOP आणि Cinematographer हे दोन वेगळे शब्द आहेत, पण अर्थ एकच आहे!

 
DOP आणि Cinematographer – हे शब्द कुणी वापरले?
“Cinematographer” शब्द कुठून आला?

1890 च्या दशकात जेव्हा चित्रपट नुकताच जन्माला आला, तेव्हा हा शब्द आला.
“Cinematographer” हा शब्द ग्रीक आणि फ्रेंच भाषेतून आला आहे

Lumière Brothers — Auguste आणि Louis Lumière या दोन फ्रेंच भावांनी 1895 साली त्यांच्या कॅमेरा मशीनला “Cinématographe” असं नाव दिलं. त्यातूनच पुढे “Cinematographer” हा शब्द रूढ झाला, म्हणजे जो माणूस हे यंत्र वापरतो तो “Cinematographer”.

“DOP” (Director of Photography) शब्द कुठून आला ? का आला ?

DOP हा शब्द 1910 ते 1920च्या दरम्यान Hollywood मध्ये आला.

चित्रपट उद्योग मोठा होत गेला, तसतसं एकट्या माणसाला सगळं करणं कठीण झालं. Camera Operator, Lighting team, Focus Puller असे वेगळे लोक आले म्हणून या सगळ्या टीमचा “Director” म्हणजेच प्रमुख म्हणून “Director of Photography” हे पद निर्माण झालं.

DOP या शब्दाला अधिकृत पद म्हणून मान्यता कोणी दिली ?

ASC — American Society of Cinematographers या संस्थेने 1919 साली स्थापना केली आणि “Director of Photography” हे अधिकृत पद म्हणून मान्यता दिली.

1913 : दादासाहेब फाळके यांनी “राजा हरिश्चंद्र” बनवला , ते स्वतःच Cinematographer होते.
1930 : Hollywood च्या प्रभावाने DOP हा शब्द Bollywood मध्ये आला,आजकाल दोन्ही शब्द समान रीतीने वापरले जातात.

सोप्या भाषेत सांगायचं तर,
“Cinematographer” — हा शब्द तंत्रज्ञानातून आला (कॅमेरा मशीनच्या नावावरून)
“DOP” — हा शब्द Hollywood च्या industry system मधून आला (पद/position म्हणून)
दोन्ही शब्द वेगळ्या ठिकाणाहून आले, पण आज एकाच माणसासाठी वापरले जातात !